Według badań Głównego Urzędu Statystycznego opublikowanych w 2014 roku, nawet 10 procent polskich rodzin wychowujących dzieci, współtworzą samotni rodzice[i]. Czasami decyzja o tym, by wychowywać dziecko w pojedynkę zostaje podjęta świadomie. Częściej jednak samotną matką nie zostaje się z wyboru, ale na skutek nieplanowanej ciąży,trudnego rozstania, rozwodu lub śmierci współmałżonka. Gdzie w takiej sytuacji można szukać pomocy?

Samotna matka, czyli kto?

Zgodnie z polskim prawem (Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 6 ust. 5) za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się:

  • – jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą w stosunku, do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów;

– osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Jakie trudności napotykają samotne kobiety z dziećmi?

Niewypłacane alimenty, problemy ze znalezieniem pracy i zorganizowaniem opieki nad dzieckiem, kłopoty finansowe, mieszkaniowe, a nierzadko także – brak wsparcia emocjonalnego i psychologicznego. Bardzo często matka samotnie wychowująca dziecko krępuje się prosić o pomoc, a czasami zwyczajnie nie wie, do kogo może się zwrócić. Tymczasem o należne prawa warto walczyć, nie tylko z myślą o sobie, ale przede wszystkim – dla dobra dziecka. Podpowiadamy, gdzie szukać wsparcia i z jakich przywilejów można skorzystać.

Prawa samotnej matki – alimenty lub dodatek

Podstawowym świadczeniem, do jakiego ma prawo samotna matka, są alimenty od ojca dziecka. Warto zaznaczyć, że osoby składające pozew o alimenty zwolnione są z kosztów sądowych. Jeśli partner uchyla się od płacenia zasądzonych alimentów, można ubiegać się o pomoc z Funduszu Alimentacyjnego. Należy jednak spełniać dwa kryteria: udokumentować, że zachodzi tzw. bezskuteczna egzekucja, to znaczy, że alimentów mimo prób, nie udało się wyegzekwować, a także spełniać kryterium dochodowe. Według obwiązujących przepisów – miesięczny dochód w przeliczeniu na jedną osobę podlegającą pod wspólne gospodarstwo domowe nie może przekraczać 725 zł netto.

W przypadku gdy ojciec dziecka zmarł, nie jest znany lub powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego zostało oddalone, zamiast alimentów wypłacany jest dodatek w wysokości 170 zł na jedno dziecko i nie więcej niż 340 zł na wszystkie dzieci. Kwota ta może zostać zwiększona o 80 zł jeżeli dziecko jest niepełnosprawne.

Zasiłek rodzinny dla samotnej matki

Samotne matki będące w szczególnie trudnej sytuacji finansowej – tzn. których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 504 zł netto – mogą starać się o zasiłek rodzinny. Jego wysokość zależy od wieku dziecka i wynosi od 48 do 68 złotych. Warto wiedzieć, że tzw. okres zasiłkowy kończy się wraz z ostatnim dniem października, i aby otrzymywać świadczenie od początku kolejnego okresu, tj. od 1 listopada, wniosek o tę zapomogę należy składać już we wrześniu.

Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki. Oprócz należnego wszystkim matkom becikowego, samotna matka o niskich dochodach otrzyma jeszcze 1000 zł jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Jeśli pójdzie na urlop wychowawczy, przez dwa lata może liczyć na 400 zł miesięcznie – o ile osobiście będzie opiekować się dzieckiem, nie odda go do żłobka, przedszkola, ani nie podejmie pracy czy też nie będzie otrzymywać zasiłku macierzyńskiego, renty lub emerytury.

Z okazji rozpoczęcia nauki w zerówce lub szkole wypłacany jest ponadto jednorazowy dodatek w wysokości 100 zł. Jeśli dziecko samotnej matki uczy się w szkole poza miejscem zamieszkania, w okresie od września do czerwca, gdy mieszka poza domem – otrzyma 90 zł miesięcznie, a jeśli dojeżdża do szkoły – 50 zł. 

Samotna matka będąca w szczególnie trudnej sytuacji życiowej może skorzystać również z pomocy Miejskiego lub Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, postarać się o dodatek mieszkaniowy, dofinansowanie do ogrzewania domu lub wnioskować o cykliczne deputaty żywnościowe. Ponadto ma możliwość uzyskania stałego lub celowego zasiłku z opieki społecznej. O taką formę pomocy można ubiegać się nawet przed wyrokiem sądu w sprawie alimentów. W urzędach miejskich lub gminnych można też zasięgnąć szczegółowych informacji o możliwościach pomocy oraz formalnościach, jakie należy spełnić, by je otrzymać.

Samotna matka – przywileje i ulgi podatkowe

Warto pamiętać, że przy zapisach do żłobka, przedszkola lub świetlicy szkolnej dzieci samotnych matek mają pierwszeństwo. Nierzadko też przez dyrekcję tych placówek przyznawane jest im dofinansowanie – na przykład do obiadów, zajęć dodatkowych, wycieczek szkolnych, czy tak zwanych zielonych szkół.

Samotna matka, która wychowuje dziecko poniżej 7. roku życia, została zarejestrowana jako bezrobotna i chce podjąć zatrudnienie ze skierowania Urzędu Pracy, ma możliwość otrzymywania przez sześć miesięcy refundacji kosztów opieki nad dzieckiem w wysokości 397 zł miesięcznie – czyli połowy zasiłku dla bezrobotnych. Wniosek i szczegółowe informacje w tej sprawie można uzyskać
w Urzędzie Pracy.

Co więcej, samotni rodzice mogą rozliczać PIT wspólnie z dzieckiem, na takich samych zasadach, na jakich wspólnie rozliczają się małżonkowie i dzięki temu np. odliczyć od dochodu podwójną kwotę wolną od podatku. Taka forma rozliczania się z fiskusem pozwala samotnym mamom zaoszczędzić przy przeciętnych dochodach około 556 zł rocznie.

Gdzie szukać pomocy i wsparcia psychicznego?

Samotne macierzyństwo to jednak nie tylko wyznanie finansowe i organizacyjne, ale przede wszystkim duże obciążanie dla psychiki kobiety. Brak najbliższej osoby, partnera, z którym można dzielić się obwiązkami, obawami a także radosnymi momentami związanymi z wychowaniem dziecka, oraz brak czułości i towarzystwa, to częsta przyczyna frustracji i depresji. Samotna mama powinna otwarcie mówić o swoich emocjach rodzinie i przyjaciołom, i nie wstydzić się prosić o ich pomoc czy zwyczajną obecność. Warto też nawiązać kontakty z innymi matkami znajdującymi się w podobnej sytuacji życiowej. Wielowymiarowej pomocy – finansowej, prawnej i psychologicznej – samotnym matkom udzielają ponadto fundacje i organizacje pożytku publicznego.

Przydatne adresy

Fundacja Pomocy Samotnej Matce „Pro–Vita” przy ul. Barbary 22 w Poznaniu oferuje pomoc w postaci bezpłatnych porad lekarza, psychologa, prawnika, doradcy zawodowego i pracownika socjalnego, a także pomoc rzeczową i hostel. Kontakt: tel. 61 853 05 87; e–mail: fpsm@free.ngo.pl.

Stowarzyszenie Pomocy Samotnym Matkom „Pozwól żyć” w Warszawie – zapewnia pomoc w znalezieniu zakwaterowania i pracy, pomoc rzeczową (typu meble, odzież, żywność) oraz pomoc w zorganizowaniu opieki nad dziećmi wychowywanymi przez samotne matki. Kontakt: od poniedziałku do piątku w godz. 18.00–21.00 pod numerem tel. 22 810 47 88; e–mail: asammat@poczta.onet.pl.

Pomoc można uzyskać również pod bezpłatnym numerem 800 112 800, zwanym „Telefonem nadziei” dla kobiet w ciąży i matek w trudnej sytuacji życiowej. Czynny jest on od poniedziałku
do piątku w godz. 15.00–17.00, a w soboty, niedziele i święta – całą dobę.

 


[i] Dane z raportu GUS pt. „Warunki życia rodzin w Polsce”, Warszawa, 2014 r.

Komentarze

komentarzy