W okresie karmienia piersią będącego kolejnym etapem cyklu rozrodczego występuje u kobiety tzw. niepłodność laktacyjna, uznana na drodze badań przez Światową Organizację Zdrowia za jedną z ekologicznych metod planowania rodziny. Jakie są warunki skuteczności i jak długo można bazować na metodzie LAM (lactational amenorrhea method)?

Niepłodność laktacyjna

Decydującą rolę w skuteczności stosowania niepłodności laktacyjnej jako metody antykoncepcji odgrywa częstotliwość ssania piersi przez dziecko. Przy założeniu, że niemowlę młodsze niż półroczne karmione jest wyłącznie piersią, a u matki po dwóch miesiącach od porodu nie pojawiła się miesiączka, prawdopodobieństwo zajścia w ciążę w pierwszych sześciu miesiącach po porodzie nie przekracza 2%. Efekt antykoncepcyjny można wzmocnić poprzez częste karmienie, to jest minimum 6 razy na dobę. Karmienie musi być efektywne i powodować prawidłowe przyrosty masy u dziecka. Pomiędzy kolejnymi karmieniami nie należy robić przerw dłuższych niż 4 godziny w ciągu dnia i 6 godzin w nocy, a zgodnie z regułą Roetzera łączny czas karmienia powinien wynosić nie mniej niż 100 minut. Zastosowanie się do tych zasad sprawia, że podczas pierwszych trzech miesięcy po porodzie niepłodność laktacyjna jest niemal stuprocentową metodą antykoncepcji, a między 3 a 6 miesiącem możliwość wystąpienia owulacji nie przekracza 1%.
Szanse na wystąpienie owulacji zaczynają rosnąć w momencie, kiedy niemowlę zaczyna przyjmować pokarmy inne niż mleko matki. Metoda LAM przestaje być skuteczna również w sytuacji, kiedy u matki wystąpiła już miesiączka, a przerwy między karmieniem wydłużyły się kilka razy w tygodniu do 6 godzin i więcej. W zależności od indywidualnych predyspozycji, płodność może pojawić się u karmiącej już około 14 tygodnia, ale niekiedy nawet dopiero po dwóch latach.

Laktacja a tabletki

Karmienie piersią nie stanowi stuprocentowej metody antykoncepcji, dlatego jeśli młoda mama chce prowadzić regularne współżycie, powinna zastanowić się, jaki sposób zabezpieczenia w czasie laktacji wybrać. Antykoncepcja podczas karmienia różni się od stosowanej przed ciążą i tej po zakończeniu laktacji. Kobieta, która karmi piersią, nie może zażywać dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych, mających w składzie estrogen. Hormon ten przenika do organizmu niemowlęcia, a dodatkowo zmniejsza ilość produkowanego przez matkę pokarmu. Zabezpieczenie przed ciążą w czasie karmienia piersią można uzyskać, stosując jednoskładnikowe tabletki, zawierające progestagen. Powodują one zahamowanie owulacji oraz zagęszczenie śluzu szyjkowego, co utrudnia przedostawanie się plemników. Dodatkowo, tabletki z progestagenem mają na ogół dość długi, kilkunastogodzinny margines bezpieczeństwa, co oznacza, że nawet, jeśli zapomni się zażyć jedną tabletkę, można to zrobić w ciągu kolejnych dwunastu godzin. Zażywanie jednoskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych można rozpocząć po konsultacji z lekarzem ginekologiem już około miesiąc po porodzie.

Laktacja a wkładka

Założenie wkładki wewnątrzmacicznej (spirali antykoncepcyjnej) jest możliwe dopiero po upływie kilku miesięcy od porodu. Zbyt wczesne założenie grozi jej wypadnięciem. Długość antykoncepcyjnego działania uzależniona jest od rodzaju spirali, posiadającej miedzianą powłokę, lub zawierającej niewielką dawkę progesteronu, stopniowo uwalnianego do organizmu. Wkładka miedziana może spełniać swoją rolę nawet przez 10 lat, z kolei spiralę hormonalną należy wymieniać raz w roku. Uwalnianie miedzi z wkładki niehormonalnej zapobiega ciąży dzięki zmniejszeniu ilości plemników i redukcji ich zdolności do przeżycia. Wkładka hormonalna zagęszcza śluz w szyjce macicy, utrudniając przedostawanie się plemników do macicy i zmniejszając ich żywotność, wzmaga także produkcję glikodeiny-A, substancji hamującej wiązanie się plemników z komórką jajową. Dodatkowo, dzięki zahamowaniu wzrostu błony śluzowej wyściełającej macicę, podczas stosowania spirali hormonalnej miesiączka staje się krótsza i mniej intensywna.

Laktacja a metody barierowe

Podczas laktacji można bezpiecznie stosować barierowe metody antykoncepcji, polegające na stworzeniu plemnikom fizycznej przeszkody w drodze do komórki jajowej. Najpowszechniejszą barierową metodą antykoncepcyjną jest zastosowanie prezerwatywy, będące równocześnie profilaktyką w zachorowalności na choroby weneryczne i HIV.
Do metod barierowych zaliczają się również środki chemicznej antykoncepcji: pianki, żele i kremy plemnikobójcze oraz globulki dopochwowe. Antykoncepcja chemiczna zagęszcza śluz szyjkowy i upośledza ruchliwość plemników, nie wywierając żadnego wpływu na laktację. Minusem jej stosowania może być uczulenie na składniki poszczególnych środków oraz uczucie dyskomfortu wynikające z wypływania substancji z pochwy po stosunku. Ze względu na stosunkowo niską skuteczność zaleca się, aby metody antykoncepcji chemicznej były stosowane jako wspomagające dla innych metod, np. prezerwatywy.

Skuteczność metod antykoncepcji

Przy pełnym stosowaniu się do wszystkich zaleceń, najskuteczniejszą pośród omówionych metod antykoncepcji jest domaciczna wkładka hormonalna, działająca w 99,8% przypadków. Nieco niżej plasują się tabletki jednoskładnikowe (92-99,7% przypadków), prezerwatywy (85-98% przypadków) i środki plemnikobójcze (71-82% przypadków).
Ze względu na zmianę poziomu hormonów, podczas laktacji nie zaleca się stosowania naturalnych metod planowania rodziny, opartych na obserwacji śluzu czy pomiarze temperatury. Czynnikiem wpływającym na zmniejszenie skuteczności naturalnych metod planowania jest również zmęczenie, wynikające ze zmian w trybie życia i konieczności całodobowej opieki nad noworodkiem i niemowlęciem.

Komentarze

komentarzy