Rozszczep wargi i rozszczep podniebienia to najczęstsze wady wrodzone: w Polsce częstotliwość ich występowania waha się między 1/500 – 1/1000 urodzeń. Przyczyną rozszczepów są zaburzenia embriogenezy, zachodzące w pierwszym trymestrze ciąży: rozszczep wargi między 6 a 8 tygodniem, rozszczep podniebienia między 8 a 12 tygodniem życia płodu.

Na wystąpienie rozszczepu mają wpływ czynniki genetyczne oraz teratogenne (czynniki biologiczne, fizyczne i chemiczne, pochodzące ze środowiska zewnętrznego, działające na życie kobiety i płodu). Teratogenem może być między innymi palenie papierosów przez ciężarną, nadużywanie alkoholu, niedobór kwasu foliowego, przechodzenie przez matkę chorób takich jak różyczka albo przyjmowanie leków na bazie kwasu acetylosalicylowego. Diagnozę o wystąpieniu rozszczepu wargi można postawić już w życiu płodowym, podczas badania USG. Oprócz problemu natury estetycznej, obawy rodziców budzi także sposób podawania pokarmu dziecku z wadą tego rodzaju.

Rozszczep wargi i rozszczep podniebienia mogą występować razem i osobno, przy czym częściej pojawia się samodzielny rozszczep wargi. Rozszczepowi podniebienia najczęściej towarzyszy rozszczep wargi. Rozszczep podniebienia może przybierać formę niecałkowitą, całkowitą jednostronną i całkowitą obustronną, połączoną z rozszczepem wargi.

Leczenie rozszczepu wargi i podniebienia

Leczenie rozszczepu wargi i podniebienia prowadzone jest operacyjnie we wczesnym dzieciństwie. Ze względu na fakt, że rozszczep podniebienia jest wadą wpływającą na zaburzenie prawidłowych czynności oddychania i połykania oraz rozwój jamy ustnej, nosa i gardła, ważne jest możliwie szybkie przywrócenie stanu właściwego.

Leczenie operacyjne rozszczepu wargi może być wykonane już w trzecim miesiącu życia dziecka. W przypadku obustronnego rozszczepu wargi istnieje konieczność przeprowadzenia dwóch operacji w odstępie kilkutygodniowym. Termin operacji może zostać wyznaczony dla pięciomiesięczniaka, ale ze względu na niską masę niemowlęcia, lekarz może podjąć decyzję o operowaniu w ósmym miesiącu życia i później.

Operowanie rozszczepu podniebienia wykonywane jest najczęściej pomiędzy 12 a 24 miesiącem życia. Istnieją także opinie, że optymalnym momentem na przeprowadzenie operacji rozszczepu wargi jest pierwszy rok życia, ze wskazaniem na wiek 5-6 miesięcy, gdyż pozwala to w konsekwencji na prawidłowy rozwój aparatu mowy oraz właściwe ustawienie zębów. Decyzja o terminie zabiegu chirurgicznego jest za każdym razem ustalana indywidualnie przez lekarza prowadzącego.

Rozszczep wargi i podniebienia a karmienie piersią

Im większy jest zakres rozszczepu, tym większe trudności może sprawiać karmienie niemowlęcia piersią. Rozszczep wargi na ogół nie stanowi znacznego utrudnienia w karmieniu piersią, pod warunkiem dobrania odpowiedniej pozycji w czasie karmienia. Najistotniejsze jest, aby niemowlę nie połykało powietrza wraz z pokarmem.

W przypadku, kiedy dziecko cierpi równocześnie na rozszczep wargi i podniebienia, karmienie piersią jest z pewnych względów niemożliwe: połączenie jamy ustnej z jamą nosową powoduje, że podczas ssania dziecko nie potrafi wytworzyć podciśnienia, niezbędnego do pobierania pokarmu.

Rozszczep podniebienia nie ma wpływu na brak odruchu ssania, ale z powodów fizycznych uniemożliwia ssanie. Próby podejmowania karmienia piersią mogą okazać się niebezpieczne dla dziecka: wypełniając otwór jamy ustnej i nosowej, pierś zwiększa ryzyko uduszenia dziecka. Przy nawale mlecznym, czyli wzmożonej produkcji mleka rozpoczynającej się w 2-4 dobie po porodzie, pokarm z piersi może wydostawać się strumieniem. Mimo to, podawanie piersi dziecku z rozszczepem podniebienia nadal jest niebezpieczne: mleko może spływać nie tylko do przełyku, ale także do krtani, tchawicy i dalej, co grozi zachłystowym zapaleniem płuc i innymi groźnymi komplikacjami. Bezpośrednio po porodzie, noworodki z rozszczepem podniebienia karmione są przy pomocy sondy, a następnie przeprowadza się próby karmienia butelką mlekiem matki.

Możliwości współczesnej medycyny pozwalają na wykrycie rozszczepu wargi i podniebienia już w trakcie trwania życia płodowego. Pozwala to na wcześniejsze przygotowanie się do trudności z karmieniem. Przyszła matka, u której dziecka zdiagnozowano rozszczep, powinna zabrać do szpitala laktator elektryczny. Jeśli wiadomo, że dziecko nie będzie w stanie efektywnie ssać piersi, mama jak najszybciej po porodzie powinna rozpocząć stymulację laktacji laktatorem – w zastępstwie dziecka. W stymulacji laktacji bardzo dobrze sprawdza się system 7-5-3 minuty. Co 3 godziny należy odciągać pokarm (w pierwszych dobach to stymulacja laktacji, więc nie należy oczekiwać wielkich ilości odciąganego pokarmu) przez kolejno 7-5-3 minuty zmieniając pierś. Czyli naprzemiennie: 7 minut jedna, 7 minut druga, 5 minut jedna, 5 minut druga, 3 minuty jedna, 3 minuty druga. Daje to w sumie 30 minut odciągania na jeden cykl. Najlepiej byłoby zasięgnąć fachowej porady laktacyjnej jeszcze przed porodem.

Karmienie dziecka z rozszczepem podniebienia odbywa się za pomocą butelki ze specjalnie wyprofilowanym smoczkiem (butelka Habermana), do której przelewa się mleko matki. Podawanie pokarmu ułatwia zastosowanie przygotowanej przez ortodontę płytki podniebiennej, dzięki której niemowlę łatwiej poradzi sobie z butelką. Wykonana indywidualnie dla każdego dziecka płytka nie tylko pomaga rozwiązać kwestię karmienia, ale jest również rodzajem wczesnego leczenia ortodontycznego.

Butelka Habermana dzięki możliwości delikatnego wyciskania kropli mleka umożliwia dziecku połykanie pokarmu. Smoczek butelki wyposażony jest w zawór, zapobiegający nadmiernemu spływaniu mleka i zachłystywaniu się nim przez dziecko. W przypadku zwykłej butelki, jej przechylenie powoduje zwiększone wypływanie mleka. W Zestawie Habermana zawór pozwala na kontrolowanie ilości wypływającego mleka i dozowanie ilości wypływającego pokarmu. Dzięki temu wypływający szybkimi kroplami pokarm nie zalewa jamy nosowej. Odruch ssania u dziecka z rozszczepem podniebienia jest bardzo delikatne i nie pozwala na pobór pokarmu drogą naturalną. Ściśnięcie smoczka wspomaga przepływ mleka i pozwala uruchomić jego wypływ nawet przy słabym ssaniu.

Rozszczep wargi i podniebienia wymaga konsultacji z prowadzącymi dziecko specjalistami, dla wypracowania indywidualnych i dostosowanych do potrzeb niemowlęcia zaleceń opieki. Prawidłowo przebiegające karmienie ma kluczowe znaczenie dla rozwoju dziecka.

 

Źródła:

Kamil Hozyasz, Diagnostyka prenatalna rozszczepów wargi i/lub podniebienia, Borgis – Medycyna Rodzinna 4/2004

Maria Hortis-Dzierzbicka, Diagnostyka prenatalna wady rozszczepowej twarzy, Borgis – Nowa Pediatria 1/2000

Komentarze

komentarzy